Macht verdwijnt niet. Macht verplaatst zich.
In ieder team spelen belangen. De één wil meer invloed, de ander meer budget, iemand zoekt erkenning en weer een ander kijkt misschien met iets te veel belangstelling naar jouw stoel. Mensen nemen hun ambities, ego’s, overtuigingen, onzekerheden, geschiedenis en loyaliteiten gewoon mee naar hun werk. Daar is niets mis mee. Het wordt pas gevaarlijk wanneer belangen posities worden, verschillen verharden en jij als leider niet ingrijpt.
Want een team wacht niet totdat jij besluit leiding te geven. Het organiseert zichzelf en waar jij jouw plek onvoldoende inneemt, ontstaat ruimte voor anderen om dat wel te doen. Dat begint meestal onschuldig. Iemand trekt steeds meer verantwoordelijkheid naar zich toe, een ander creëert een positie die formeel helemaal niet bestaat en rollen, titels en mandaten worden langzaam groter gemaakt dan ze werkelijk zijn.
Voor je het weet, ontstaat er naast het officiële organogram een tweede organogram. Eentje dat nergens aan de muur hangt, maar dat iedereen kent. Daarin gaat het niet alleen meer over inhoud, maar over toegang, informatie, invloed en macht. Wie heeft jouw oor, wie zit bij welke gesprekken, wie weet eerder wat eraan komt en wie bepaalt inmiddels mede welke informatie jou wel en niet bereikt?
Oude loyaliteiten kunnen die dynamiek verder versterken. Mensen beschermen elkaar omdat ze samen een geschiedenis hebben, een bewezen dienst uit het verleden wordt stilzwijgend krediet voor het heden en persoonlijke relaties gaan zwaarder wegen dan rollen en verantwoordelijkheden. Gedrag dat je bij de één onmiddellijk zou begrenzen, laat je bij de ander lopen. Misschien uit loyaliteit, misschien uit gemak, maar iedereen ziet dat er verschillende maatstaven ontstaan.
Daar krijgt organisatiepolitiek ruimte. Mensen zoeken elkaar op voordat het echte gesprek begint, verzamelen medestanders, delen informatie selectief en beïnvloeden de beeldvorming. De één wordt groter gemaakt en de ander langzaam kleiner. Er wordt steeds meer over elkaar gesproken en steeds minder met elkaar.
Soms gaat het nog verder en wordt er onder jouw neus een oppositie georganiseerd. Niet openlijk, want zo werkt het meestal niet. Aan tafel wordt geknikt, terwijl buiten de vergadering twijfel wordt georganiseerd. Onvrede wordt gevoed, verhalen worden aan elkaar geknoopt en medestanders worden verzameld. Eerst staat een besluit ter discussie, daarna jouw koers en uiteindelijk misschien jouw leiderschap.
Wie dat spel goed beheerst, hoeft jouw positie niet eens openlijk aan te vallen. Het is veel effectiever om langzaam het vertrouwen eromheen weg te halen.
Ondertussen ontstaan coalities en tegenbewegingen. Oude loyaliteiten verharden, persoonlijke belangen vermengen zich met inhoudelijke discussies en verschillen worden polariteiten. Mensen voelen steeds scherper bij wie ze horen en vooral bij wie niet. Waar de één steeds meer ruimte inneemt, begint een ander zich juist te onttrekken.
Dat laatste gebeurt vaak bijna geruisloos. Mensen zeggen minder, brengen hun ideeën niet meer in, nemen minder initiatief en stoppen uiteindelijk zelfs met waarschuwen. Ze zitten nog gewoon aan tafel en doen hun werk, maar hun werkelijke betrokkenheid is al aan het verdwijnen. En juist daar kun je de mensen verliezen die je misschien het hardst nodig hebt.
Dan komt de ongemakkelijke vraag: wat houdt jou als leider tegen om uit te spreken wat je allang ziet?
Waarom geef je geen feedback wanneer iemand over grenzen gaat? Waarom confronteer je niet wanneer iemand een plek inneemt die niet van hem is? Waarom laat je oude loyaliteiten zwaarder wegen dan wat de organisatie vandaag nodig heeft? En waarom grijp je niet in wanneer mensen onder jouw ogen bezig zijn een werkelijkheid te creëren die steeds verder af komt te staan van het gezamenlijke belang?
Misschien wil je de harmonie bewaren, ben je bang voor het conflict, wil je iemand niet verliezen of voel je je nog verbonden aan een oude loyaliteit. Misschien heeft degene die je moet begrenzen inmiddels zoveel informele invloed opgebouwd dat je opziet tegen de consequenties. Of misschien weet je dat je, zodra je uitspreekt wat je ziet, er ook naar moet handelen.
Precies daar begint leiderschap.
Niet bij het herkennen van de dynamiek, want veel leiders zien allang wat er gebeurt. Leiderschap begint bij wat je durft te doen met wat je ziet: uitspreken, feedback geven, confronteren, begrenzen en verantwoordelijkheden terugbrengen naar de plek waar ze horen. Soms betekent dat ook dat je een oude loyaliteit moet erkennen en vervolgens moet besluiten dat die niet langer mag bepalen wat vandaag nodig is.
Niet ingrijpen is namelijk geen neutrale positie. Als jij niet begrenst, geef je ruimte. Als jij informele macht laat groeien, kan die uiteindelijk groter worden dan het formele mandaat. En wanneer politiek gedrag resultaat oplevert, leert de rest van het team razendsnel hoe het spel blijkbaar gespeeld moet worden.
Daarmee wordt het spel waar jij je misschien aan ergert óók een gevolg van jouw leiderschap.
En dat is het zure: uiteindelijk kun je zelf slachtoffer worden van precies datgene wat je te lang hebt laten bestaan.
Macht verdwijnt niet. Macht verplaatst zich.
Naar degene met de meeste informatie, de beste toegang, de sterkste coalitie of de grootste informele invloed. Misschien zelfs naar degene die al veel langer dan jij denkt bezig is zichzelf als jouw alternatief te positioneren.
Terwijl jij dacht dat je door niet te confronteren de rust bewaarde, heb je de onrust juist ruimte gegeven. Op een gegeven moment gaat het dan niet meer over degene die meer budget wilde, de zelfgecreëerde positie, de oude loyaliteiten, de oppositie of de mensen die zich inmiddels hebben teruggetrokken. Dan gaat het over jouw leiderschap.
Waarom zag je niet wat anderen allang zagen? En als je het wel zag, waarom deed je dan niets?
Je hoeft als leider niet ieder conflict te voorkomen en je hoeft persoonlijke belangen niet uit een organisatie te bannen. Mensen mogen ambitie hebben, invloed zoeken en het hartgrondig met elkaar oneens zijn. Maar je moet wel herkennen wanneer ambitie machtspolitiek wordt, verschil polariteit wordt, loyaliteit de ordening vertroebelt en weerstand verandert in georganiseerde oppositie.
Juist dan vraagt leiderschap dat je jouw plek inneemt. Spreek uit wat je ziet, geef feedback wanneer het nog klein is, confronteer wanneer dat nodig is en begrens voordat de onderstroom de bovenstroom gaat besturen.
Want het wrange van niet ingrijpen is dat je denkt dat je jezelf buiten het conflict houdt, terwijl je ondertussen onderdeel bent geworden van het systeem dat je hebt laten ontstaan.
En tegen de tijd dat je dat ontdekt, kan de vraag allang niet meer zijn hoe jij de regie over jouw team terugpakt.
Dan kan de vraag zijn wie er straks op jouw stoel zit?
Professional Search | Interim Search
Executive Search | Governance Search
Leadership coaching
High Tech – High Touch – High Impact
Your People Our Purpose